كارگاه‌هاي آموزش دستورنامه رابرت (كادرها)

تحلیل نمونه دستورنامه انجمن معتادان گمنام (جنبش پاکان) - قسمت اول

2016-03-05T09:02:36Z

به پیشنهاد یکی از اعضای انجمن معتادان گمنام (که به خاطر رعایت اصل گمنامی شخصی از ذکر نام وی صرف‌ نظر می‌شود)، قرار شد در کارگاه‌هایی که روزهای سه‌شنبه هر هفته در دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (کادرها) برگزار می‌شود، نمونه دستورنامه این انجمن که در بخش پایانی کتاب راهنمای سرویس‌ها محلی معتادان گمنام به چاپ رسیده است، بازخوانی و تحلیل شود. آنچه که در ادامه می‌آید، نکاتی است که در نشست روز سه‌شنبه ۱۱ اسفند ماه ۱۳۹۴ از سوی مربی دستورنامه رابرت در مورد نمونه دستورنامه انجمن معتادان گمنام مطرح شد. اما چرا این نکات برای تمام کادرها نیز می‌تواند مفید باشد؟

همانطور که در فهم اهمیت تاریخی یک عکس یادگاری در مورد نقش تاریخی انجمن معتادان گمنام (یا جنبش پاکان) خاطر نشان شده‌ است، این جنبش، «پنهان از چشم رسانه‌ها، بيرون از قلمرو نفوذ احزاب سياسي، دور از دسترس متوليان مذاهب، و بدون يك شاهي تحميل هزينه به دولت، دست به معجزه‌اي زده است كه تمام مصلحان تاريخ رؤياي آن را در سر داشتند: ساختن يك جامعه انساني مبتني بر فضائل اخلاقي».

در این صورت، باید پرسید:‌ اصلی‌ترین عامل موفقیت این جنبش در سطح جهان، و به ویژه در ایران که عارضه فساد تک تک سلو‌ل‌هایش را عفونی کرده، در چیست؟ بدیهی است که یکی از موضوع‌های مورد علاقه دفتر کادرها تأمل در همین مسأله است. چرا که تجربه‌‌های انجمن معتادان گمنام در ساختن جامعه‌های مبتنی بر فضائل اخلاقی، برای تمام انجمن‌ها و سازمان‌هایی که نمی‌خواهند به باند قدرت تبدیل شوند بلکه می‌کوشند کانون انسانیت باقی بماند، آموختنی است.

با توجه به همین نکات است که مباحث مطرح شده در جریان تحلیل نمونه دستورنامه انجمن معتادان گمنام - جنبش پاکان - برای تمام کادرهایی که در پی ساختن سازمان‌های پاک و فسادناپذیر هستند، قابل‌ توجه خواهد بود. به همین دلیل، نکات مطرح شده در تحلیل نمونه دستورنامه انجمن معتادان گمنام ایران در اختیار تمام علاقمندان قرار می‌گیرد. با هم بخش اول این سلسله نوشتار را در ادامه می‌خوانیم:

راهنمای سرویس‌های محلی در معتادان گمنام

معتادان گمنام [1] - که در ایران هم به ان.ای معروف شده‌اند که حروف اول دو کلمه انگلیسی نارکاتیکس انانیمس (به معنای معتادان گمنام) هستند - به رغم آنکه در آمریکا تأسیس شد، یک انجمن دوستانه بین‌المللی است که در بسیاری از کشورهای جهان و از جمله در ایران شعبه دارد. این انجمن‌، مثل تمام انجمن‌ها و سازمان‌هایی که طبق قانون عرفی پارلمان (که روایت مکتوب آن در کتاب دستورنامه رابرت آمده) شکل‌ می‌گیرند، بر رأی تک تک اعضای خود استوار است که در پائین‌ترین سطح، یعنی در گروه‌های بهبودی دور هم جمع می‌شوند تا به سایر معتادانی که ترک مصرف می‌کنند، مدد برسانند. با توجه به همین خصوصیت است که می‌توان گفت انجمن معتادان گمنام ایران با بیش از ۴۰۰ هزار عضو، دومین تشکیلات در تاریخ معاصر ایران است که بدنه‌اش رأس آن را می‌سازد و نه بر عکس.

اینکه چطور می‌‌شود سازمان‌هایی با هزاران هزار عضو ایجاد کرد که تک تک اعضای آن با حقوق واقعاَ برابر سرنوشت کل سازمان را تعیین کنند و رهبران سازمان نه برای ریاست و حکومت بر اعضا، بلکه واقعاَ برای خدمت به آنان انتخاب شوند، از جمله، به دانش فنی بسیار پیچیده‌ای نیاز دارد که خوشبختانه در قالب کتاب دستورنامه رابرت در اختیار فارس‌زبانان نیز قرار گرفته است. اهمیت تاریخی جنبش پاکان در تاریخ معاصر ایران از جمله در این است که اعضای این انجمن، در جریان عمل با بسیاری از قواعد و رویه‌های اداره چنین سازمان‌هایی آشنا شده‌اند و می‌توانند این تجربه‌ها را به سایر هموطنان خود نیز منتقل کنند. با این همه، مرور ترجمه فارسی کتاب «راهنمای سرویس‌های محلی در معتادان گمنام» نشان می‌دهد به رغم تلاش دلسوزانه و حسن نیت کسانی که این اثر ارزشمند را به فارسی ترجمه کرده‌آند، اما به دلیل نا‌آشنایی با کتاب نسبتاَ پیچیده دستورنامه رابرت به زبان اصلی، در انتقال درست برخی از مفاهیم کلیدی در بخش آخر این کتاب دچار خطاهایی شده‌اند که می‌تواند مانع ارتقای کیفیت مدیریت و رهبری این سازمان شود. به همین دلیل نکاتی که در کارگاه‌های روز سه‌شنبه برای اعضای محدود این کارگاه تشریح می‌شود، ارزش آن را دارد که از این طریق در اختیار تمام اعضای انجمن معتادان گمنام قرار بگیرد و تمام علاقمندان به فعالیت‌های انجمنی و شرکتی نیز با این تجربه‌های ارزشمند آشنا شوند.

خصوصیات جزوه‌ی راهنمای سازمان‌ها
معمولاً تمام سازمان‌ها و انجمن‌ها‌ی جدی، مجموعه قواعد خود را در کتابچه‌ای تحت عنوان اساسنامه/آئین‌نامه تدوین می‌کنند و آخرین ویرایش آن را در اختیار تک تک اعضای خود قرار می‌دهند. چرا که هر عضو باید با تمام آن قواعد آشنا باشد و اجازه ندهد که در کل فعالیت‌های سازمان یک رفتار خلاف قواعد مورد قبول اعضا صورت بگیرد. با این همه، اگر یک سازمان کمی بزرگ شود و تقسیم کار در آن افزایش یابد، برای اکثریت اعضای غیرستادی سازمان آشنایی و به خاطر سپردن تمام مفاد آئین‌نامه‌های گوناگون سازمان دشوار خواهد شد و به همین خاطر، این سازمان‌ها معمولاً کتابچه‌ی راهنمایی را تدوین می‌کنند که تمام قواعد و رویه‌های مورد نیاز تمام اعضا به زبان ساده در آن‌ها تشریح شده است. «راهنمای سرویس‌های محلی در معتادان گمنام» نیز دقیقاَ همین هدف را دنبال می‌کند و هر عضو انجمن باید یک نسخه از آن را دم دست داشته باشد و طبق رویه‌های تشریح شده در آن رفتار کند. این روز‌ها، تمام اعضای تمام انجمن‌ها می‌توانند به سادگی این نوع کتابچه‌ راهنمای سازمان‌های مشابه خودشان را از طریق اینترنت بیابند و به آن‌ها مراجعه کنند.

کتابچه راهنمای سرویس‌های محلی در معتادان گمنام که با عنوان «راهمانی خدمات محلی در معتادان گمنام» به زبان فارسی ترجمه شده و در ۱۱۳ صفحه و در قطع آ‌۴ انتشار یافته، از فصل‌های زیر تشکیل شده است:
نموداد ساختار سرویس ان.ای
پیشگفتار
دوازده مفهوم
تأسیس کمیته‌های ان.ای
گروه ان.ای
کمیته سرویس ناحیه‌‌ای
تقسیم کمیته‌های سرویس ناحیه‌ای
کمیته‌ سرویس‌های کلان‌شهری
کمیته سرویس منطقه‌ای
مراکز سرویس محلی
نمونه دستورنامه
بولتن (شماره جولای ۲۰۱۰) مالکیت فکری ان.ای
اصطلاح‌نامه


نمودار ساختار سرویس ان.ای

نمونه دستورنامه
همانطور که پیشتر گفته شد، قرار است در نشست‌های کارگاه‌های سه‌شنبه‌های دفتر کادرها، فقط «نمونه دستورنامه» انجمن معتادان گمنام که در ۸ صفحه آخر کتاب راهنمای خدمات محلی آمده، مورد بررسی قرار بگیرد. برای ادامه بحث، ابتدا، متن انگلیسی بند اول این بخش از کتاب عیناً نقل می‌شود و در ادامه، تک تک مفاهیم مندرج در این بند تحلیل و بررسی خواهد شد:

SAMPLE RULES OF ORDER

On the following pages, you'll find a simple set of rules of order. They have been adapted from Robert's Rules of Order, Newly Revised, which in turn are based on the Rules of the US House of Representatives. These sample rules differ in some details from Robert's Rules; to cover such differences, your committee may wish to make a blanket decision to accept these rules as authoritative. In countries where Robert's Rules of Order are not in common use and where some other body of parliamentary rules is more commonly used by deliberative assemblies, service committees may want to consider adapting these rules so that they conform to those commonly in use in their own lands.

و اما ترجمه این بند:

نمونه دستورنامه

در صفحات آتي، مجموعه‌ي ساده‌اي از دستورنامه را ملاحظه خواهيد كرد. آن‌ها از كتاب دستورنامه رابرت، بازنگري جدید، اقتباس شده‌اند، كه آن‌ها نيز، به نوبه خود، مبتني برقواعد مجلس نمايندگان ايالت متحد امريكا هستند. اين نمونه‌ي قواعد در بعضي از جزئيات با قواعد رابرت تفاوت دارند؛ براي برخورد با چنين تفاوت‌هايي، كميته شما مي‌تواند يك تصميم كلي براي پذيرش اين قواعد به عنوان قواعد معتبراتخاذ كند. در كشورهايي كه استفاده از دستورنامه رابرت رواج ندارد و مجامع مشورتي از مجموعه‌ي ديگري از قواعد پارلماني كه رواج بيشتري دارند، استفاده مي‌كنند، كميته‌هاي خدماتي مي‌توانند اين قواعد را تعديل كنند تا با قواعدي كه در سرزمين‌هان خودشان رواج دارند هماهنگ شوند. (توجه: ترجمه نهایی نیست)

یکبار دیگر ترجمه فوق را با دقت بخوانید و به این پرسش‌ها بیاندیشید:

۱ - دستورنامه چیست؟ و نمونه دستورنامه چه معنایی دارد؟ و فرق آن با اساسنامه/آئین‌نامه در چیست؟

۲ - اگر در صفحات آتی، مجموعه ساده‌ای از دستورنامه آمده است، مجموعه کامل و پیچیده‌ی ان چیست؟ و از کجا می‌توان به آن‌ها دسترسی داشت؟ و به چه درد می‌خورند؟

۳ - کتاب دستورنامه رابرت (یا رابرتس روولز آو اوردر)‌ چیست؟ بازنگری جدید آن یعنی چه و چه معنایی دارد؟ و به طور کلی، قواعد این کتاب با قواعد مجلس نمایندگان ایالات متحد آمریکا چه ارتباطی دارند؟ خود آن قواعد از کجا پیدا شده‌اند؟ چه کسی آن‌ها را تدوین کرده است و چه اهمیتی دارند؟ و چرا در ترجمه فارسی به جای «قواعد نظام» از معادل «دستورنامه» استفاده شده است؟

۴- اگر بین این نمونه دستورنامه با دستورنامه رابرت تفاوت‌هایی وجود دارد، این تفاوت‌ها در چیست؟ و کمیته‌های تشکیلات ان.ای چگونه می‌توانند برای پذیرش این قواعد یک تصمیم جامع اتخاذ کنند؟

۵ - در ایران که تا قبل از ترجمه کتاب دستورنامه رابرت به فارسی این قواعد ناشناخته بودند، اعضای انجمن معتادان گمنام از کدام دسته از قواعد پارلمانی استفاده می‌کردند؟ و آیا قواعد مجلس ایران، از این جهت به درد می‌خورند و با نمونه دستورنامه هیچ همخوانی‌ای دارند؟

۶. اساساً این سؤال قابل طرح است که در کدام کشورها مشابه این قواعد وجود دارد؟ و چرا نویسندگن این کتابچه راهنما به ذهنشان هم خطور نکرده است که در کشورهایی مثل چین، روسیه، کشورهای خاورمیانه اساساً حق و حقوق پارلمانی به معنایی که در آمریکا و سایر کشورهای با فرهنگ آنگلوساکسونی رواج دارد، شناخته شده نیست؟

این‌ها نمونه‌‌هایی از سوالاتی است که هر عضو کنحکاو انجمن معتادان گمنام در ایران، فقط با خواندن بند اول «نمونه دستورنامه» انجمن متبوع خود، می‌توانسته با آن‌ها مواجه شود. این نوشته در ادامه به همین سؤال‌ها می‌پردازد.

ادامه در قسمت دوم، که به زودی در همین وب‌جا منتشر خواهد شد. . .

[1] Narcotics Anonymous

آیا روس‌ها وحشی نیستتد؟

2016-01-28T15:14:15Z

تکان‌دهنده‌ترین نکته‌ای که گزارشگر مرکز جردن دانشگاه نیویورک برای تحقیق پیشرفته در باره روسیه از قول آقای آلگ خارخوردین [1] ، رئیس دانشگاه اروپايی سن پیترزبورگ نقل کرده این تکه از صحبت اوست که گفته‌ است: «آمریکایی‌ها در جریان پرسترویکا دو ترجمه از این متن را برای «متمدن کردن وحشی‌ها» با خود (به روسیه) آوردند». منظور رئیس دانشگاه اروپایی سن‌ پیترزبورگ از «این متن»، کتاب دستورنامه رابرت است و عنوان سخنرانی او هم: «سفرهای دشوار دستورنامه رابرت از آمریکا به روسیه» است. و برای مترجم فارسی این کتاب که در جهان اینترنتی دنبال ترجمه روسی آن می‌گشته است، و ناخواسته از وب سایت مرکز جردن دانشگاه نیویورک سر درمی‌آورد و به این جمله بر می‌خورد،‌ اسباب حیرت است: پس، آمریکایی‌هایی که در جریان پرسترویکا [2] وارد روسیه می‌شده‌اند بر این باور بوده‌اند که روس‌ها وحشی هستند و راه متمدن کردن آنان هم دستورنامه رابرت است؟

اگر این حرف را شخصی در قد و قواره رئیس دانشگاه اروپایی سن‌ پیترزبورگ نزده بود، و اگر این حرف در وب سایت رسمی «مرکز جردنٍ دانشگاه نیویورک برای تحقیق پیشرفته در باره روسیه» منتشر نشده بود، می‌شد آن را نادیده گرفت. اما حالا،‌ مترجم فارسی و مربی دستورنامه رابرت تا از ته و توی این قضیه سر در نیاورد، طبیعی است که آرام و قرار نگیرد.


آقای آلگ خارخوردین رئیس دانشگاه اروپایی سن پیترزبورگ. از وب سایت همان دانشگاه

متأسفانه، ازگزارش مختصری که خانم آناستازیا کاستاریوکوا [3] از سخنرانی آقای الگ خارخوردین ارایه داده است نمی‌توان فهمید که آقای خارخوردین از کجا متوجه شده است آمریکایی‌هایی که دو ترجمه از دستورنامه رابرت را با خود به روسیه برده‌ بودند، روس‌ها را وحشی می‌دانسته‌اند و قصد داشته‌اند که روس‌ها را با همان کتاب متمدن کنند؟ باور کردنش ساده نیست. آیا آناستازیا کاستاریوکوا در نقل این قسمت از سخنان آلگ خارخوردین دچار لغزش نشده است؟ آیا آلگ خارخوردین هم واقعاَ عین همین مطلب را در سخنرانی خود بیان کرده است؟ تلاش‌های مترجم فارسی دستورنامه رابرت برای بر قراری ارتباط با آلگ خارخوردین و آناستازیا کاستاریوکوا و گرفتن پاسخ این پرسش‌ها از آنان تا کنون به جایی نرسیده است. بنا بر این مجبور است با کنکاش در همان گزارش کوتاهی که از نطق آلگ خارخوردین به زبان انگلیسی در اینجا و به زبان فارسی در اینجا منتشر شده است،‌ دریابد که کل ماجرا از چه قرار است و آیا روس‌ها در چشم آمریکایی‌ها وحشی هستند یا واقعاَ وحشی هستند؟ و اساساَ چنین چیزی چطور ممکن است؟

شاید مهم‌ترین موضوعی که در آعاز این سفر پژوهشی باید مطرح کرد این باشد که دریابیم رئیس دانشگاه اروپایی سن پیترزبورگ در مورد وحشی بودن هموطن خود چه نظری دارد؟ آیا او هم با آمریکایی‌ها در این زمینه هم عقیده است؟ یا، به عنوان یک روس، نسبت به برخورد تحقیرآمیز آنان اعتراض دارد؟

متأسفانه، کل مطلبی که دز این زمینه آز آقای خارخوردین نقل شده بیش از چند خط نیست. ترجمه آن چند خط در ادامه نقل می‌شود:

خارخوردین خاطر نشان کرد:«آمریکایی‌ها در جریان پرسترویکا دو ترجمه از این متن را برای «متمدن کردن وحشی‌ها» با خود (به روسیه) آوردند». «اما دو چیز است که زندگی یک روس را بهتر می‌کند: پروزاک و آن کوفتی. شما لبخند می‌زنید و به خواب می‌روید. [4]

داروی آرام‌‌بخش پروزاک را که هم می‌شناسند، و منظور از «آن کوفتی» [5] هم باید - به احتمال زیاد - ودکای روسی باشد که وقتی می‌زنید، لبخند زنان به خواب خواهید رفت. بسیار خوب. از این دو جمله چه می‌شود فهمید؟

اگر کل گزارش تهیه شده از سخنرانی خارخوردین چند بار مرور شود، شاید بتوان نتیجه گرفت که - دست کم بر اساس مطالب مندرج در این سخنرانی - خارخوردین نسبت به متمدن بودن هموطنان خود تردید دارد. هرچند، مایل نیست و نتواند یا نخواهد آنان را با صراحت وحشی تلقی کند. اگر با این جمع‌بندی موافق باشید، در آن صورت موضوع مورد پژوهش این می‌شود که آمریکائیان که با دو ترجمه از دستورنامه رابرت به روسیه رفتند، و روس‌ها را وحشی می‌دانستند، چرا فکر می‌کردند که با دستورنامه رابرت می‌توان آنان را متمدن ساخت؟ به نظر می‌رسد خارخوردین که در مورد متمدن نبودن هموطنان خود تردیدی ندارد، نسبت به روش اجرای دستورنامه رابرت در روسیه مردد بوده است. در این صورت، این پژوهش به این موضوع‌ها نیز باید بپردازد: آمریکائیان چه روشی برای تربیت روس‌های وحشی در نظر داشتند و از نقطه نظر رئیس دانشگاه اروپایی سن پیترزبورگ این روش آمریکاییان برای متمدن سازی روس‌ها چه اشکالی دارد؟ و خودش چه برنامه‌ی جایگزینی برای متمدن سازی روس‌ها ارایه می‌دهد؟

محلی‌سازی دستورنامه رابرت در روسیه
متأسفانه درهیچ کحای گزارش گفته نمی‌شود که آمریکائیانی که دو ترجمه از دستورنامه رابرت را برای متمدن ساختن روس‌ها به روسیه بردند، از چه روش‌هایی برای آموزش این قواعد نسبتاَ پیچیده به روس‌ها استفاده کردند. در جمله‌ای که درست قبل از جمله‌ای که نقل شد آمده است، می‌خوانیم:

خارخوردین در ادامه خاطر نشان می‌کند که ایده‌ی اجرای دستورنامه رابرت در روسیه در گذشته با تردید مواجه شد [6].

اما توضیح داده نمی‌شود که این ایده در کجا و در چه نهادهایی مطرح شده است؟ چه کسانی این ایده را مطرح کردند؟ و چرا این ایده با تردید مواجه شد؟ اما همین که رئیس دانشگاه اروپایی سن‌ پیترزبورگ خبر دارد که آمریکائیانی که در دوره پرسترویکا به روسیه رفتند و دو ترجمه روسی هم از کتاب دستورنامه رابرت همراه خود برده بودند، چنین ایده‌ای را در جایی مطرح کرده‌اند و کسانی که در همان جلسات و نشست‌ها حضور داشته‌اند، نسبت به درستی آن ایده تردید داشته‌اند، می‌توان حدس زد که چه بسا خود آقای آلگ خارخوردین نیز احتمالا یکی از همان کسان بوده باشد. پس ما با سؤال‌های جالب دیگری هم مواجه هستیم: چرا آن افراد، و از جمله، آقای خارخوردین، با شکل خاصی از ایده‌ی اجرایی کردن دستورنامه رابرت در روسیه مخالفت کرده‌اند؟ و برنامه جایگزین آنان برای اجرای دستورنامه رابرت در روسیه برای متمدن سازی روس‌ها چیست؟

ادامه دارد. . .

[1] Oleg Kharkhordin

[2] به معنای «نوسازی»، در زمان گورباچف در حزب کمونیست رواج یافت و به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی منجر شد

[3] Anastasia Kostrioukova

[4] Two translations of this text were brought in by the Americans during Perestroika in order to “civilize the brutes.” But “there are two things that would make a Russian life better: Prozac and that stuff,” Kharkhordin remarked, “you smile and you fall asleep.”

[5] that stuff

[6] Kharkhodin remarked that the idea of implementing Robert's Rules of Order in Russia was greeted with skepticism in the past.