«پُرمصر‌ف‌ترین قواعد اداره مجامع تصمیم‌گیری» منتشر شد!

تجربه‌های منحصر به فرد نزدیک به ۱۵ سال برگزاری کارگاه‌های آموزش قواعد دستورنامه رابرت و اداره تعداد بسیار زیادی از مجامع تصمیم‌گیری براساس این قواعد نشان داده است که اگر مدیرجلسه به قواعد اداره مجامع تصمیم‌گیری و سازماندهی به جوامع مردم خودقانون‌گذار (آنطور که در کتاب دستورنامه رابرت تشریح شده است) مسلط باشد، حاضران در مجامع تصمیم‌گیری نیز به مرور با این قواعد آشنا خواهند شد. بنابراین، هدف اصلی دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها) یافتن آن گروه از فعالان سیاسی/اجتماعی بوده است که: ۱) به ضرورت و اهمیت رواج این قواعد برای ساختن یک نظام سیاسی مطلوب در کشور پی‌ برده ‌باشند، ۲) فرصت، فروتنی، اراده و توانایی کسب مهارت‌های نسبتاً پیچیده‌ی اداره مجامع تصمیم‌گیری و سازماندهی به جوامع مردم خودقانون‌گذار طبق این قواعد را داشته باشند، ۳) و از همه مهم‌تر، حاضر باشند با صرف وقت در مجامعی که در چارچوب همین قواعد در دفتر کادرها برگزار می‌شود، شرکت کنند تا مهارت‌هایشان به مرور ارتقا یابد. از همین افراد انتظار می‌رود که در حد توان خود نسبت به ترویج عملی این قواعد در سطح ملی مدد برسانند. کتابچه «پرمصر‌ترین قواعد اداره مجامع تصمیم‌گیری» برای همین گروه از فعالان سیاسی/اجتماعی تدوین شده است.

بدیهی است که این جزوه، جای کتاب دستورنامه رابرت را نمی‌گیرد، بنابراین کارورزان باید بتوانند و آماده باشند که در مواجهه با هر مشکلی در اداره جلسه، به متن کتاب اصلی مراجعه کنند.

در کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت همیشه تأکید براین بوده است که کارورزان با منطق و تحلیل‌هایی که براساس آن‌ها این قواعد استنتاج و استدلال شده‌اند آشنا شوند و به جای حفظ یا تقلید این قواعد، منطق درونی آن‌ها را بفهمند و، به اصطلاح، «روح» یا در واقع «مبانی فلسفی» آن را درک کنند. بدیهی است که این جزوه مختصر ظرفیت پرداختن به این جنبه از کار را ندارد. با این همه، ذکر یک نکته ضروری است.

از نخستین اصل قانون عام پارلمان ـ که براساس آن، در یک مجمع تصمیم‌گیری در هر زمان می‌توان یک موضوع را مورد بررسی قرار داد، مفهوم «نظام رتبه‌بندی پیشنهادهای پارلمانی» سربرآورد که توضیح و تبیین آن، دشوار‌ترین بخش‌ کتاب دستورنامه رابرت را تشکیل می‌دهد. در این جزوه،‌ کل مباحث مربوط به نظام اولویت‌بندی پیشنهادها حذف شده است.

خاطر نشان می‌شود که حدود نیمی از کتاب دستورنامه رابرت صرف توصیف خصوصیات پیشنهادهای پارلمانی و تبیین قواعد ناظر بر آن‌ها شده است. برای شناخت هر پیشنهاد پارلمانی هشت خصوصیت استاندارد در نظر گرفته شده است. نخستین خصوصیت پیشنهادها به نظام رتبه‌بندی آن‌ها اختصاص یافته است، به این معنا که طرح و رسیدگی به یک پیشنهاد مفروض از کدام یک از پیشنهادهای پارلمانی جلو می‌افتد و از کدام پیشنهادهای پارلمانی عقب می‌افتد.

تجربه نشان داده است تقریبا غیرممکن است که افرادی از نسل‌های زنده‌ی امروز ایران در مجمعی شرکت کنند و بتوانند منویات و افکار درونی خود را طبق قواعدی که در این بخش از کتاب تشریح شده است بیان کنند. یعنی بدانند که در لحظه‌ مشخص و در چاچوب قواعد ناظر بر همان لحظه، طرح چه نکات و چه پیشنهادهایی در دستور است، و یا منویات و نظرات خود را در چارچوب کدام پینشهاد پارلمانی صورتبندی کنند که در دستور باشد و بتوانند مطرح کنند. و البته که این امر کاملاً طبیعی است. درست مثل این که از فردی بخواهید به زبانی غیر از زبان مادری خود صحبت کند در حالی‌ که آن زبان را هرگز آموزش ندیده باشد.

اما خوشبختانه این معضل ظاهراً لاینحل، راه‌حل ساده‌ای دارد: فقط کافی است مدیرجلسه، به معنای درست این کلمه، مهارت‌های به کارگیری این قواعد در فرهنگ ایرانیان را کسب کرده باشد. در آن صورت، به هر عضوی که می‌خواهد کسب صحن کند فرصت می‌دهد تا نظرش را توضیح دهد. پس از آن، نظرات و ایده‌های مطرح شده از سوی عضو مورد نظر را، در قالب مناسب‌ترین پیشنهاد پارلمانی بسته‌بندی می‌کند و توضیح می‌دهد که آن پیشنهاد، طبق قواعد ناظر بر پیشنهادهای پارلمانی، در آن لحظه در دستور هست یا نه.

از آنجا که این توضیحات از اصول زیربنایی قانون عام پارلمان استنتاج شده‌اند، درستی آن‌ها بداهتاً قابل درک است و، معمولاً، هم عضو پیشنهاددهند و هم مجمع، توضیحات را مجاب کننده خواهند یافت. با این همه، هر عضوی حق دارد حکم مدیرجلسه را در این زمینه فرجام خواهی کند و در آن صورت، طبق نظر مجمع عمل خواهد شد.

دومین خصوصیت توصیفی پیشنهادهای پارلمانی که در این جزوه به آن اشاره‌ای نشده است، کاربرد پیشنهادهای پارلمانی است؛ به این معنا که یک پیشنهاد مفروض در مورد کدام یک از پیشنهادهای پارلمانی دیگر کاربرد دارد و در مورد کدام پیشنهادها کاربرد ندارد. در این عرصه هم نمی‌توان از اعضا انتظار داشت طبق قواعدی عمل کنند که اصلاً با آن‌ها آشنا نیستند. در نتیجه، مدیرجلسه باید به عضو پیشنهاددهنده فرصت بدهد تا مطلب دلخواه خودش را بیان کند و پس از آن که مدیرجلسه شکل حقوقی مناسب را برای عضو توضیح داد، از جمله حکم خواهد کرد که آیا پیشنهاد مفروض در مورد پیشنهاد در دست بررسی کاربرد دارد یا ندارد.

با این حساب می‌توان اینطور جمع‌بندی کرد که رمز موفقیت «جهش فرهنگی»، به معنای بسط و تعمیق مهارت ساخت جوامع مردم خودقانون‌گذار (دموکراسی حقیقی) در سطح ملی، بستگی به این دارد که چه تعداد از فعالان سیاسی/اجتماعی پروفشنال برای کسب این مهارت و ترویج آن در سطح ملی عزم خود را جزم کنند.

تجربه دفتر کادرها نشان می‌دهد که به ویژه با توجه به دغدغه‌های جدی درباره آینده کشور، و ضرورت سازمان‌یابی مردم در چارچوب جوامع‌خودگردان که بتوانند با هم به یک نظام سیاسی مطلوب سازمان دهند، استقبال فعالان اجتماعی/سیاسی از این قواعد به صورت فزاینده افزایش می‌یابد. از همین‌رو، تدوین مجموعه‌ای از جزوات راهنما ضرورت یافته است، و جزوه‌ای که در دست دارید، نخستین آن‌هاست.

برای دفتر کادرها مایه افتخار است که با طرح نظرات خود به ارتقای کیفیت این جزوه در ویرایش‌های بعدی مدد برسانید.

با حترام
داود حسین
۳۱ مرداد ۱۴۰۵

پرمصرف‌ترین قواعد اداره مجامع تصمیم‌گیری