طرح تأسیس حکومت‌ها و انجمن‌های محلی در پرتو علم حقوق پارلمانی

در سی و دومین نشست گروه حامیانِ (نهمین نشست سازمان موقت حامیانِ) تأسیس «انجمن‌‌های طراز نوین شهر و روستا» (نام موقت) که عصر روز سه‌شنبه ۴ آذر ۱۴۰۴ به صورت الکترونیکی برگزار شد، راه‌نقشه برگزاری مراسم تأسیس سازمان دائمی «حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا» برای بررسی و تصویب ارایه شد. متن این راه‌نقشه در ادامه این نوشته تقدیم شده است.

این ره‌نقشه تمام اقدامات مورد نیاز برای برگزاری مراسم تأسیس این سازمان را که قرار است بعد از ظهر روز سه‌شنبه اول اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ و با دعوت از حدود ۵۰ نفر از فعالان سیاسی اجتماعی در دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (دفترکادرها)‌ برگزار شود، مشخص کرده است.

تا کنون ۱۵ نفر از فعالان اجتماعی از همکاری با سازمان موقت استقبال کرده‌اند و سازمان دائم قرار است با حداکثر ۳۰ عضو تأسیس شود.

هدف سازمان دائمی «حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا، به مثابه یک ستاد تسهیل‌گر، ترویج آگاهی‌ها و ارتقای مهارت‌های مورد نیاز در میان مردم شهر‌ها و روستاهای سراسر کشور برای سازمان‌دهی به خودشان چونان «جوامع مردم‌ خودقانون‌گذار» (دموکراسی حقیقی) است. در این صورت، به اهالی هر محله، شهر و روستا مربوط است که مجمع تصمیم‌گیری خودشان را ـ به عنوان مثال ـ روزهای جمعه آخر هر ماه در یک میدان برگزار کنند، یا اختیار تصمیم‌گیری در باره مشاعات جامعه خود را به نمایندگانی که برمی‌گزینند تفویض کنند. خلاصه این که تعیین ساختار و سازمان حاکمیت در هر جامعه نیز به طور مطلق در اختیار مجمع عمومی همان جامعه است که اصلی است بدیهی و شناخته شده. اما مشکل این است که تحقق این اصل بدیهی به شرایط فرهنگی ویژه‌ای نیاز دارد که حاملان «تجربه یک جهش فرهنگی» به دنبال ترویج آن در میان ایرانیان هستند. با این حساب، سازمن حامیان تأسیس «انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا» یا «حکومت‌های محلی براساس موازین دموکراسی» ستون فقرات «تجربه یک جهش فرهنگی» را تشکیل می‌دهد. چرا که با شکل‌گیری چنین انجمن‌هایی در سطح یک روستا،‌ یک محله و یک شهر، تمام اهالی آن محل با قواعد و موازنن دموکراسی نیز آشنا خواهند شد. یا به بیان‌ دقیق‌تر، شکل‌گیری این روند مستلزم آشنایی شهروندان با موازین دموکراسی است.

بدیهی است که تحقق چنین چشم‌اندازی مستلزم کسب هژمونی از سوی فعالان اجتماعی است که «تجربه یک جهش فرهنگی» حاصل تلاش‌های مستمر تک‌تک آنان است که با قواعد نسبتاٌ پیجیده دموکراسی (به روایت دستورنامه رابرت)‌ آشنا شده‌اند و تلاش می‌کنند تا این قواعد و مهارت ساخت جوامع مردم خود‌قانون‌گذار براساس این قواعد را در میان هموطنان خود ارتقا بخشند.

گفتنی است که در نهمین نشست «سازمان موقت حامیان» آقای علی‌اکبر عبدالحسینی متعهد شد تا در باره حکومت‌های محلی در کشورهای سوئيس و فرانسه تحقیق کند. آقای داود حسین نیز قرار است وضعیت حکومت‌های محلی در انگلستان و آمریکا را مورد بررسی قرار دهد. از سایر اعضای سازمان موقت حامیان نیز انتظار می‌رود متناسب با وضعیت شخصی خودشان، وضعیت حکومت‌های محلی در یک کشور را مورد بررسی قرار دهند و نتایج تحقیقات آنان در نشست‌های ماهانه سازمان که در اینده برگزار خواهد شد در اختیار علاقمندان و افکار عمومی قرار خواهد گرفت.

خاطر نشان می‌شود که کتاب دستورنامه رابرت قواعد اختصاصی مجامع قانون‌گذاری را مورد بررسی قرار نداده است از همین رو، «انجمن اصلاح نظام‌قانون‌گذاری در پرتو علم حقوق پارلمانی» و «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوپین شهر و روستا» این مسؤلیت را برعهده گرفته‌اند که با مطالعه دقیق قوانین ناظر بر مجامع قانون‌گذاری در کشورهای دیگر، این کاستی را برطرف سازند.

در ادامه راه‌نقشه برگزاری مراسم تشکیل «سازمان حامیان تأسثس انجمن‌ها طراز نوین شهر و روستا»، به نقل از رسانه داخلی این سازمان تقدیم می‌شود. با هم می خوانیم:

در هشتمین نشست سازمان موقت حامیان تشکیل انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا (سی و یکمین نشست گروه حامیان تأسیس این سازمان) که ساعت ۸ بعد از ظهر روز سه‌شنبه ۲۰ آبان ماه ۱۴۰۴ به صورت الکترونیکی دعوت به دستور شده بود، این پیشنهاد به تصویب رسید که مراسم تأسیس سازمان حامیان تشکیل انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا ساعت ۶ بعد از ظهر روز سه‌شنبه اول اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ و با دعوت از حدود ۵۰ نفر از فعالان سیاسی اجتماعی که از ترویح قواعد دموکراسی (به روایت دستورنامه رابرت) در کشور حمایت کرده و می‌کنند، در دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (کادرها) برگزار شود. با این حساب، لطفاً، روز اول اردیبهشت را به خاطر بسپارید!

تجربه‌های دفتر کادرها در آزمون روش‌های نوین تأسیس انواع جامعه/انجمن/سازمان‌ها، نشان داده است که تعیین یک روز به عنوان روز برگزاری مراسم تأسیس، اثرات مثبتی در ارتقای کیفیت کارها برجا می‌گذارد: تعیین دستورکار روز مراسم، تدوین و تصویب نقشه‌راه برای تدارک برگزاری هرچه باشکوه‌تر آن مراسم، تدوین بیانیه هدف، اساسنامه و سایر اسناد مورد نیاز مجمع مؤسس، مدیریت مراسم برگزاری بر اساس قواعد دموکراسی، و حضور حدود ۵۰ نفر از فعالان سیاسی و اجتماعی پروفشنال در مراسم، اثرات مثبتی بر تعمیق و بسط «تجربه یک جهش فرهنگی» خواهد گذاشت.

منظور از «تجربه یک جهش فرهنگی» تلاش‌های دسته جمعی تمام فعالان سیاسی اجتماعی پروفشنال است که به نحوی با قواعد دموکراسی (به روایت دستورنامه رابرت) آشنا می‌شوند و می‌کوشند مهارت پیجیده ساخت «جوامع مردم خودقانون‌گذار» براساس این قواعد را در فرهنگ این کشور ترویج کنند.

منظور از «انجمن‌های طراز نوین شهر روستا»، نیز، حاکمیت‌های محلی است که براساس موازین دموکراسی، تشکیل شده باشند. هدف اعلام شده «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌‌های طراز نوین شهر و رستا» - به مثابه یک ستاد فکری/اجرایی - انجام تمام اقداماات مورد نیاز برای تدارک تشکیل حکومت‌های محلی مبتنی بر موازین دموکراسی است که برگزاری انتخابات در آن، فقط جزء بسیار کوچکی از کل ماجرای آن را تشکیل می‌دهد که تحقق آن مستلزم بازآفرینی فرهنگی است.

گفتنی است تعیین عصر روز سه‌شنبه اول اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ به عنوان زمان برگزاری مراسم تأسیس سازمان حامیان تشکیل انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا، فقط یکی از مصوبات هشتمین نشست سازمان موقت حامیان بود. نوشته‌ای که در ادامه تقدیم می شود، سایر تصمیمات این نشست را - که ممکن است برای کادرهای دموکراسی اهمیت داشته باشد - روایت می‌کند. با هم بخوانیم:

هدف اعلام شده «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر وروستا»، از یک منظر، تلاش برای تحقق رؤیای مبارزان صدر مشروطیت است که کوشیدند با تصویب قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی، حتی‌المدور زمینه حاکمیت مردم بر سرنوشت خودرا فراهم آورند. طی بیش از ۱۰۰ سال گذشته، آن قانون و قوانین ناظر بر حکومت‌‌های محلی، بارها و بارها ـ به اصطلاح ـ اصلاح شد اما جوامع مردم خودقانون‌گذار،‌ به معنای درست این کلمه، هرگز در هیچ شهر و روستایی شکل نگرفت. چرا؟ و چه باید کرد؟‌

بدیهی است که نحله‌های فکری گوناگون به این پرسش‌های مهم پاسخ‌های مختلفی بدهند. اما اذهانی که با علم حقوق پارلمانی و قانون عام پارلمانی (به روایت دستورنامه رابرت) تجهیز شده باشند، راه حل دیگری دارند: «جهش فرهنگی».

منظور از «جهش فرهنگی» تلاش سازمان‌یافته‌ی گروهی از فعالان اجتماعی سیاسی است که از طریق مشارکت در کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (کادرها) کم و بیش با قواعد دموکراسی آشنا می‌شوند و خود را متعهد می‌سازند مهارت ساخت جوامع مردم خود‌قانون‌گذار را کسب کنند و از طریق مشارکت عملی در تأسیس انواع انجمن‌های طراز نوین، این مهارت را ـ که تبلور یک «جهش فرهنگی»‌ است ـ در سطح ملی بسط دهند و عمق بخشند. حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا (حکومت‌های محلی بر اساس موازین دموکراسی)، به صورت اختصاصی، دنبال محقق ساختن رؤیای مبارزان صدر مشروطیت هستند که با تصویب قانون انجمن‌های ایالاتی و ولایتی این مسیر نارفته را گشودند. راهشان پر رهرو باد!

در بیست و چهارمین نشست برخی از بنیان‌گذاران سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا که ساعت ۲۰ روز سه‌شنبه ۷ مرداد ۱۴۰۴ به صورت الکترونیکی دعوت به دستور شد،‌ اساسنامه سازمان موقت حامیان به تصویب رسید و افراد حاضر در آن نشست با امضای اساسنامه مصوب، سازمان موقت حامیان را تأسیس کردند و به این ترتیب، به بلاتکلیفی‌ای که این سازمان را با بحران مواجه ساخته بود،‌ خاتمه داند. به این ترتیب، انتظار می‌رود سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا از این پس با گام‌های استوار به سوی چشم‌انداز بزرگ خود به پیش‌بتازند.

نوشته‌ای که در ادامه می‌آید می‌کوشد درس‌های تجربه‌های اخیر بنیان‌گذاران این سازمان را جمع‌بندی کند، باشد که کادرهای هرچه بیشتری به اهمیت بالقوه این سازمان پی ببرند و نسبت به همکاری با این سازمان دامن همت به کمر ببندند. و اما نوشته:

در نوزدهمین نشست بنیان‌گذاران «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا» (سازمان حامیان) که ساعت ۲۰ روز شنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ به صورت الکترونیکی دعوت به دستور شد، پیشنهاد روی میزگذاری تدوین اساسنامه سازمان به تصویب رسید و به جای آن،‌ کمیته‌ای یک نفره مرکب از آقای علی‌اکبر عبدالحسینی منصوب شد تا پیش‌نویس برنامه استراتژیک سازمان در دست‌ تأسیس را تهیه کند و به نشست بعدی ارایه دهد.

قرار است سازمان حامیان حداکثر ۳۰ عضو داشته باشد و نقش رهبری در تربیت و تأمین نیروی اجتماعی لازم جهت تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا در سراسر کشور را ایفا کند.

منظور از انجمن‌های «طراز نوین شهر و روستا»، «جوامع مردم خودقانون‌گذار»‌ متشکل از تمام اهالی ساکن درسطح محله و روستاست که قرار است، در چارچوب قواعد عقلی دموکراسی (به روایت کتاب دستورنامه رابرت)‌ به خودشان سازمان دهند و در باره تمام امور مشاع محله و روستا تصمیم‌گیری کنند. از اتئلاف داوطلبان همین انجمن‌های محلی است که مجامع قانون‌گذاری در سطح محله، شهر، استان و کشور تشکیل خواهد شد.

با این حساب می‌توان دریافت که چطور همین انجمن‌های محلی در سطح محله و روستاست که ستون فقرات نظام سیاسی را از پایین به بالا شکل خواهند داد.

انتظار می‌رود سازمان حامیان به زودی و بعد از تأسیس، همراه با سایر انجمن‌های اصلی اختصاصی که تا کنون تأسیس شده‌اند یا در دست تأسیس‌ هستند،‌ کنانون «انجمن‌های اصلی اختصاصی» را تشکیل دهند که وظیفه اصلی‌اش، تأمین رهبری اجرای اصلاحات ساختاری در پرتو علم حقوق پارلمانی است.

به دلیل اهمیت اقدامات سازمان حامیان، متن پیش‌نویس برنامه استراتژیک این سازمان که از سوی آقای علی‌اکبر عبدالحسینی.، دبیر سازمان تهیه شده است، در ادامه تقدیم می‌شود. نیازی به گفتن نیست که این متن در نشست‌های آتی سازمان حامیان مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در نتیجه، متن نهایی نیست:‌

در چهاردهمین نشست بنیان‌گذاران «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا» که ساعت ۲۰ روز شنبه ۲۰ بهمن ماه ۱۴۰۳ به صورت الکترونیکی دعوت به دستور شد، این پیشنهاد به تصویب رسید که با همکاری «انجمن گسترش سواد دموکراسی»، یک کارگاه آموزش قواعد دستورنامه رابرت بر اساس «۳۰۰ سئوال آموزشی»، به صورت الکترونیکی برگزار شود تا تمام علاقمندانی که مایلند با قواعد اولیه دموکراسی آشنا شوند، بتوانند در آن کارگاه حضور یابند.

خاطر نشان می‌شود یکی از شرایط عضویت در «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا» و «انجمن گسترش سواد دموکراسی» این است که داوطلبان عضویت در این دو سازمان، آزمون «۳۰۰ سئوال آموزشی» را با موفقیت طی کرده باشند.

منظور از «۳۰۰ سئوال آموزشی» سندی است مرکب از ۳۰۰ سئوال چند گزینه‌ای که براساس مطالب عمومی و غیرتخصصی کتاب دستورنامه رابرت (قواعد دموکراسی) تنظیم شده است و شرط موفقیت در آزمون این کارگاه آموزشی این است که شرکت کنندگان در کارگاه ـ دست کم ـ به ۷۰ سئوال از ۱۰۰ سئوالی که از بین ۳۰۰ سئوال انتخاب خواهد شد، پاسخ درست بدهند.

هرچند بهترین روش آشنایی با سواد دموکراسی شرکت مکرر در مجامعی است که طبق این قواعد اداره می‌شوند، با این همه، کارگاه ۳۰۰ ستوال آموزشی فرصت مناسبی در اختیارفعالان سیاسی اجتماعی قرار خواهد داد، تا در سطح تئوریک و از منظر علم حقوق، با مبانی حقوقی قواعد دمکراسی آشنا شوند.

در چهاردهمین نشست سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا، خانم روژیا وثوقی، دبیر انجمن گسترش سواد دموکراسی، مسئولیت برگزاری این کارگاه آموزشی را بر عهده گرفت. به این ترتیب، طی چند روز آینده، اطلاعیه فراخوان شرکت در این کارگاه، به صورت عمومی و خصوصی، منتشر خواهد شد.

آنچه در ادامه تقدیم می‌شود، گزارش مشروح چهاردهمین نشست سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستاست که این پیشنهاد را مورد بررسی قرار داد و تصویب کرد:

منظور از انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا، جوامعی است که با حضور تمام اهالی یک شهر و روستا، برای تصمیم‌گیری درباره مشاعات و فضاهای عمومی همان شهر و روستا تشکیل می‌شود و «جوامع مردم خود‌قانون‌گذار» یا «حکومت‌های محلی» هم نامیده می‌شوند.

تأسیس و اداره چنین جوامعی، به عوامل بسیار زیادی بستگی دارد. اما حتی هنگامی که بسیاری از شرایط آماده باشد، به کسانی نیاز است که عزم خود را برای تأسیس چنین جوامعی جزم کرده باشند و مهارت لازم برای این کار را کسب کرده باشند و به خصوص اعتبار کافی برای جلب اعتماد مردم را نیز آفریده باشند.

سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا با این هدف تشکیل می‌شود که روند تأسیس و اداره انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا را در سراسر کشور، تسهیل و تسریع کند.

انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا قرار است طبق قواعد تشریح شده در دستورنامه رابرت و به خصوص بر اساس تجربه‌هایی که طی ۱۵ سال اخیر از به کارگیری این قواعد در انواع مجامع ایرانی کسب شده است، تأسیس و اداره شوند.

کنوانسیونی که با حضور نمایندگان این انجمن‌ها در سطح ملی تشکیل خواهد شد، اگر طبق قواعد قانون عام حاکمیت مردم (دستورنامه رابرت) تشکیل شود، رکنی است که مشروعیت خواهد داشت تا بر اساس خواست انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا، قانون اساسی مورد توافق مردم را تدوین کند و در انجمن‌های عضو به تصویب برساند.

می‌توان اطمینان یافت نظام سیاسی‌ای که به این ترتیب تأسیس می‌شود، خواهد توانست تمام اختلاف‌های موجود در جوامع امروزی را ـ که امری طبیعی، لازم و مفید است ـ به بهترین شکل ممکن مدیریت کند.

با توجه به همین نکات است که اهمیت سازمان در دست تأسیس حامیان انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا آشکار می‌شود.

گفتنی است در دهمین نشست اجلاس مؤسس این سازمان، که ساعت ۲۰ روز شنبه ۱۷ آذر ۱۴۰۳ به صورت الکترونیکی برگزار شد، شرایط عضویت در این سازمان به تصویب رسید. آنچه در ادامه می‌آید، به همین موضوع پرداخته است:

از یک منظر می‌توان گفت نهمین نشست «سازمان موقت حامیان»، که ساعت ۲۰ روز شنبه ۳ آذر ۱۴۰۳ به صورت الکترونیک دعوت به دستور شد، گفتمان «جهش فرهنگی» را یک گام دیگر به سوی این جمع‌بندی تئوریک نزدیک‌تر کرد که بیرون کشیدن ایران از چاه عقب‌ماندگی، به قول مولوی، به «شیران خدا» نیاز خواهد داشت و «همرهان سست عناصر»، جز اسباب دل‌گرفتگی نخواهند بود.

در عرصه‌ی مبارزه سیاسی، تئوری معروفی وجود دارد که معتقد است «سازمان سیاسی»، در جوامع استبدادی، باید متشکل از کادرها و مبارزان پروفشنال و حرفه‌ای باشد..این تئوری، درستی خود را در جریان مبارزات ضد استبدادی در روسیه دوران تزاری، نشان داد. اما حکومتی که رزمندگان عضو آن سازمان اکثریت (بلشویک)، بعد از کسب قدرت سیاسی برپاداشتند، چنان مخوف و سرکوب‌گر از آب درآمد، که بسیاری از رزمندگانی که در جوامع ماقبل دموکراتیک علیه استبداد‌های سیاسی مبارزه می‌کردند و می‌کنند، نسبت به درستی آن تئوری دچار تردید شدند.

اما، آشنایی عمیق تر با قواعد مندرج در کتاب دستورنامه رابرت، به مثابه یک منظومه حقوقی، می‌تواند به مبارزان پروفشنال کمک کند تا کاستی‌های تئوری لنینی حزب را برطرف سازند و سازمان‌هایی متشکل از کادرهای پروفشنال، اما ـ به معنای واقعی ـ دموکراتیک، ایجاد کنند.

از این منظر، به نظر می‌رسد که مشکل تئوری لنینی «حزب» این نبود که سازمان مبارزان، باید متشکل از حرفه‌ای‌ها باشد، مشکل آن تئودری آن بود که آن مبارزان، از همان ابتدا اعلام کرده بودند که در پی ایجاد دیکتاتوری کارگران و دهقانان هستند و قرائت خاص آنان از همان ایدئولوژی بود که سبب شد محصول کارشان چنان شود که همه از نتایج آن با خبرند.

هدف «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روتسا» ـ همانطور که از نام آن پیداست ـ این است که تمام قدرت در اختیار شهروندانی باشد که در انجمن‌های خود به مثابه «جوامع مردم خودقانون‌گذار» سازمان یافته باشند. و هدف این سازمان، فقط تسهیل و تسریع روندی است که به شکل‌گیری «جوامع مردم خودقانون‌گذار» منجر شود.

با این مقدمه است که در ادامه، مهم‌ترین نکات آموزشیِ نهمین نشست اجلاس مؤسس «سازمان حامیان انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا»‌، مرور می‌شود:

در هشتمین نشست اجلاس مؤسس «سازمان حامیان تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا» (سازمان حامیان) که ساعت ۸ بعد از ظهر روز شنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۳ به صورت الکترونیکی دعوت به دستور شد، شرایط عضویت در این سازمانِ در دست تأسیس مورد بررسی قرار گرفت.

طبق معمول، روند تأسیس هر جامعه/انجمن/سازمان جدید در دفتر کارگاه‌های آموزش دستورنامه رابرت (دفتر کادرها)،‌ صرف‌نظر از هر هدف مشخصی که انجمن در دست تأسیس برای خود تعریف می‌کند، یک فرایند توامان آموزش و تمرین قواعد ساخت جامعه مدرن (دستورنامه) هم خواهد بود. اما قرار است «سازمان حامیان» علاوه بر این هدف ضمنی، به عنوان یک ستاد اجرایی، زمینه را برای تأسیس انجمن‌های طراز نوین شهر و روستا در سراسر کشور آماده کند. چرا این هدف بلند‌پروازانه مهم است و چگونه می‌تواند محقق شود؟

نوشته‌ای که در ادامه تقدیم می‌شود، به بهانه برگزاری هشتمین نشست اجلاس مؤسس «سازمان حامیان» به همین موضوع می‌پردازد: